Vogels in vlucht fotograferen met de Nikon Z8 en 180-600mm: mijn instellingen en technieken in het veld.

Een ijsvogel stijgt op vanaf zijn zitplaats, met gespreide vleugels terwijl hij weg versnelt. Het vastleggen van zulke vluchtige momenten vraagt om snelle sluitertijden, nauwkeurige scherpstelling en een zorgvuldige anticipatie op het gedrag van de vogel.

Door Alan Young | Alan Young Photography

Het fotograferen van vogels in vlucht is een van de meest uitdagende en lonende aspecten van natuurfotografie. Of het nu een ijsvogel is die laag over het water vliegt, een jan-van-gent die langs de kliffen zweeft of een roofvogel die boven je cirkelt, elke situatie biedt een andere combinatie van snelheid, beweging, afstand en licht.

De Nikon Z8, in combinatie met de NIKKOR Z 180-600mm f/5.6-6.3 VR, is een prima combinatie voor dit type fotografie. Het autofocussysteem, de sensor met hoge resolutie en de flexibele telezoom bieden volop mogelijkheden, maar succesvolle resultaten hangen nog steeds af van techniek, anticiperen en inzicht in het gedrag van het onderwerp.

In de loop der tijd heb ik een aanpak ontwikkeld die goed werkt voor de manier waarop ik Britse vogels en dieren fotografeer. Ik vertrouw niet op één enkele autofocusmodus of vaste belichtingsinstellingen. In plaats daarvan pas ik ze aan de vogel, de omstandigheden en de locatie aan.

In dit artikel leg ik de instellingen en technieken uit die ik gebruik, inclusief een van de eenvoudigste lessen die ik heb geleerd: soms is het vinden van de vogel in de zoeker moeilijker dan hem scherp te houden.

1. Waarom ik de Nikon Z8 en de 180-600mm gebruik

Het bereik van 180-600 mm biedt een goede balans tussen reikwijdte en flexibiliteit.

Met een brandpuntsafstand van 600 mm biedt het de benodigde vergroting voor kleinere of verder weg gelegen vogels, terwijl het kortere zoombereik het lokaliseren en volgen van bewegende objecten aanzienlijk gemakkelijker maakt.

Een van de grootste praktische voordelen is het interne zoommechanisme. De lens schuift niet uit bij het veranderen van de brandpuntsafstand, waardoor de totale lengte constant blijft. Dit maakt het gebruik ervan gemakkelijker wanneer je een vogel volgt en tegelijkertijd inzoomt.

De Z8 vult de lens perfect aan met zijn geavanceerde autofocussysteem, speciale vogeldetectie en een elektronische zoeker die niet uitschakelt.

Er zijn natuurlijk wel compromissen. Aan de lange kant is het maximale diafragma f/6.3, wat een aandachtspunt wordt wanneer je zeer snelle sluitertijden wilt aanhouden bij weinig licht. De lens is bovendien vrij zwaar, waardoor langdurig fotograferen uit de hand vermoeiend kan worden.

Desondanks maakt de veelzijdigheid ervan het een nuttige lens voor de uiteenlopende omstandigheden die men tegenkomt bij het fotograferen van wilde dieren in Groot-Brittannië.

Een jan-van-gent maakt een sierlijke bocht boven de zee, met zijn lange vleugels wijd uitgespreid terwijl hij zijn vliegroute aanpast. Grotere zeevogels bieden fotografen de mogelijkheid om hun bewegingen te volgen en tijdens het volgen de compositie te verfijnen.

2. De vogel vinden voordat je je focus vindt.

Een van de grootste uitdagingen waar ik tegenaan loop bij het fotograferen van vogels in vlucht, is niet zozeer de autofocusprestatie. Het is eerder om de vogel überhaupt in de zoeker te vinden.

Bij 600 mm is het gezichtsveld relatief smal. Als een vogel plotseling verschijnt of van richting verandert, kan het verrassend moeilijk zijn om hem door de zoeker te lokaliseren.

Mijn oplossing is simpel: ik zoom uit.

Door met een kortere brandpuntsafstand te beginnen, krijg ik een veel breder beeld van de scène. Ik kan de vogel lokaliseren, zijn vliegrichting bepalen en hem gemakkelijker in de zoeker krijgen.

Zodra ik het onderwerp in beeld heb, zoom ik geleidelijk in terwijl ik het blijf volgen.

Hier komt de interne zoom van de 180-600mm lens bijzonder goed van pas. Ik kan de brandpuntsafstand aanpassen zonder dat de lens uitschuift of de balans wezenlijk verandert.

Het heeft geen zin om 600 mm tot mijn beschikking te hebben als de vogel al verdwenen is voordat ik hem in beeld heb kunnen krijgen.

Mijn aanpak is om eerst de vogel te lokaliseren en vervolgens de brandpuntsafstand te vergroten wanneer zich een gelegenheid voordoet.

Het is een eenvoudige techniek, maar wel eentje die in de praktijk een aanzienlijk verschil kan maken.

Een ijsvogel maakt een steile duikvlucht, met zijn vleugels gedeeltelijk ingevouwen terwijl hij naar het water versnelt. Het anticiperen op deze plotselinge beweging en het vrijhouden van voldoende ruimte in het beeld zijn essentieel bij het fotograferen van zulke snel bewegende onderwerpen.

3. De juiste autofocusmodus kiezen

De Nikon Z8 biedt verschillende autofocus-gebiedsmodi die geschikt zijn voor vogels in vlucht, waaronder 3D-tracking, Wide-area AF (L) en de aangepaste Wide-area AF-opties.

Ik gebruik een combinatie van deze methoden in plaats van te verwachten dat één methode in elke situatie werkt.

3D-tracking

Als een vogel redelijk dichtbij is en het licht goed is, geef ik vaak de voorkeur aan 3D-tracking.

Met AF-C en vogeldetectie ingeschakeld, kan de camera een bewegende vogel herkennen en volgen terwijl deze door het beeld beweegt.

Als het onderwerp voldoende prominent is en de camera het betrouwbaar herkent, kan dit zeer effectief zijn.

Echter, vogels op afstand, een laag contrast en moeilijke lichtomstandigheden kunnen de eerste opname minder betrouwbaar maken.

Breedband AF (L)

Breedbeeld-AF (L) biedt een gedefinieerd scherpstelgebied, wat handig kan zijn wanneer 3D-tracking niet de gewenste resultaten oplevert.

Door het geselecteerde gebied boven de vogel te houden, kan ik beter bepalen waar de camera op scherpstelt.

Dit kan met name handig zijn bij kleinere onderwerpen of achtergronden die anders het autofocussysteem zouden kunnen afleiden.

Aangepaste breedband AF

Ik gebruik ook de aangepaste 'Wide-area AF'-instellingen van de Z8.

Hiermee kunnen de grootte en vorm van het scherpstelgebied worden aangepast aan de situatie.

Een groter oppervlak biedt meer ruimte voor een bewegend onderwerp, terwijl een kleiner of anders gevormd oppervlak de voorkeur kan hebben wanneer ik meer controle over de omringende achtergrond nodig heb.

Er bestaat niet één perfecte autofocusinstelling voor elke vogelsoort.

Het belangrijkste is te weten wanneer je van modus moet veranderen, in plaats van vast te houden aan een modus die niet werkt.

4. Mijn belichtingsinstellingen: Handmatig met automatische ISO.

Voor vogels in vlucht gebruik ik altijd de handmatige belichtingsmodus met automatische ISO.

Dit geeft me directe controle over de twee instellingen die voor mij het belangrijkst zijn: sluitertijd en diafragma.

De camera past vervolgens de ISO-waarde aan op basis van de gemeten lichtsterkte.

Ik fotografeer over het algemeen met een volledig open diafragma, vooral bij 600 mm waar het maximale diafragma f/6.3 is.

Als het licht uitzonderlijk goed is, kan ik diafragmeren tot f/8, maar ik offer geen belangrijke sluitertijd op om een kleiner diafragma te bereiken.

Mijn voorkeur gaat ernaar uit om de ISO-waarde zoveel mogelijk onder de 6400 te houden.

Dit is echter meer een persoonlijke voorkeur dan een absolute grens. Een ietwat ruisige maar scherpe foto van een bijzonder moment heeft vaak de voorkeur boven een schonere afbeelding met bewegingsonscherpte.

Mijn gebruikelijke startinstellingen

Onderwerp	Sluitertijd	Opening
IJsvogels in snelle vlucht	1/4000–1/8000 seconde	Meestal f/6.3
Roofvogels in vlucht	1/2000–1/5000 seconde	Meestal f/6.3
Jan van Genten in vlucht	1/2000–1/5000 seconde	Meestal f/6.3

Dit zijn mijn voorkeursbereiken, geen vaste regels.

De beweging van de vogel is net zo belangrijk als de soort. Een jan-van-gent die rustig langs de kliffen glijdt, vormt een andere uitdaging dan een jan-van-gent die in zee duikt. Evenzo gedraagt een zwevende torenvalk zich heel anders dan een slechtvalk die met hoge snelheid vliegt.

Bij het fotograferen in de handmatige belichtingsmodus met automatische ISO is het belangrijk om de belichtingscompensatie en het histogram in de gaten te houden. Belichtingscompensatie beïnvloedt de door de camera geselecteerde ISO-waarde, binnen de ingestelde limieten van de automatische ISO-instelling.

Wanneer een vogel van een donkere achtergrond naar een heldere hemel vliegt, kan de lichtmeting van de camera aanzienlijk veranderen, wat mogelijk de belichting van het onderwerp beïnvloedt.

Door het histogram in de gaten te houden en zo nodig belichtingscompensatie toe te passen, worden consistentere resultaten behaald.

Automatische ISO is erg handig, maar het neemt niet weg dat je de belichting in de gaten moet houden.

Een ijsvogel duikt met zijn kop naar voren richting het water, met de vleugels naar achteren gestroomlijnd terwijl zijn schitterende blauwe verenkleed het licht vangt. Het bevriezen van zo’n snelle beweging vereist een precieze timing, snelle sluitertijden en een goede anticipatie op het gedrag van de vogel.

5. IJsvogels fotograferen: snelheid is belangrijk

IJsvogels vormen een bijzondere uitdaging vanwege hun kleine formaat, snelle bewegingen en onvoorspelbare richtingsveranderingen.

Bij het fotograferen van vliegende vogels streef ik naar sluitertijden tussen 1/4000 en 1/8000 seconde, afhankelijk van het licht en het gedrag dat ik wil vastleggen.

Bij deze snelheden is het doel om bewegingsonscherpte te minimaliseren en fijne veertjesdetails te behouden.

Uiteraard zijn er compromissen nodig.

Bij een diafragma van f/6.3 en een sluitertijd van 1/8000 seconde kan zelfs bij goed daglicht een relatief hoge ISO-waarde nodig zijn.

Dit is een van de redenen waarom ik er de voorkeur aan geef om in gunstig licht te werken wanneer ik bijzonder veeleisende vluchtfoto's probeer te maken.

Het is net zo belangrijk om het gedrag van de vogel te voorspellen.

Door te observeren waar een ijsvogel neerstrijkt, hoe hij het water nadert en of hij steeds dezelfde vliegroute volgt, kan ik me beter voorbereiden voordat de actie begint.

In plaats van op elke beweging te reageren, probeer ik te voorspellen waar de vogel waarschijnlijk zal verschijnen.

Geen enkel autofocussysteem kan volledig compenseren voor een gebrek aan voorbereiding.

6. Roofvogels en jan-van-genten: een andere aanpak.

Bij grotere vogels kan ik over het algemeen met iets langere sluitertijden werken.

Voor roofvogels en jan-van-genten gebruik ik doorgaans een beginsluitertijd van ongeveer 1/2000 tot 1/5000 seconde.

Deze vogels zijn door hun formaat gemakkelijker in beeld te brengen door de zoeker, hoewel hun gedrag nog steeds een uitdaging vormt.

Een zwevende roofvogel kan relatief voorspelbaar bewegen, waardoor er tijd is om scherp te stellen en de compositie te verfijnen.

Een jan-van-gent die langs een klif vliegt, kan vergelijkbare mogelijkheden bieden, vooral wanneer zijn vliegroute door de wind wordt beïnvloed.

Beide voertuigen kunnen echter plotseling versnellen of van richting veranderen.

Jan van Genten zijn bijzonder interessant omdat hun gedrag sterk varieert tussen zweven, bochten maken en duiken.

Ik pas de sluitertijd dienovereenkomstig aan, in plaats van ervan uit te gaan dat elke foto de snelst mogelijke instelling vereist.

Een grote bonte specht in vlucht, met gespreide vleugels die het opvallende zwart-witte patroon van zijn verenkleed laten zien. Het fotograferen van bosvogels in beweging brengt extra uitdagingen met zich mee, vooral wanneer je ze moet volgen tegen een drukke, contrastrijke achtergrond.

7. Handheld, statiefgimbal of monopod?

Mijn keuze voor een statief hangt grotendeels af van de locatie waar ik fotografeer en hoeveel beweging ik verwacht.

Handfotografie

Als ik buiten ben, fotografeer ik meestal uit de hand.

Dit biedt maximale bewegingsvrijheid om in te spelen op onverwachte kansen, met name wanneer vogels plotseling verschijnen of zich over een groot gebied verplaatsen.

Het stelt me ook in staat om snel van positie te veranderen.

Het nadeel is vermoeidheid. De Z8 en de 180-600mm lens vormen geen bijzonder lichte combinatie, zeker niet tijdens langdurige observatieperioden.

Een goede stuurtechniek en verstandige pauzes worden belangrijk.

Wimberley Gimbal in een Hide

Wanneer ik vanuit een schuilhut fotografeer, gebruik ik een Wimberley-gimbal op een statief.

Dit zorgt voor een stabiel platform en maakt een soepele beweging van de lens mogelijk wanneer deze goed in balans is.

Het is met name handig wanneer ik verwacht gedurende langere tijd op dezelfde plek te blijven.

Doordat het gewicht wordt ondersteund, kan ik me concentreren op het observeren van de vogels en het voorbereiden van kansen, in plaats van constant de camera en lens vast te houden.

Wimberley Monopod Gimbal op reserveonderdelen

Bij bezoeken aan natuurgebieden geef ik vaak de voorkeur aan een Wimberley monopod gimbal-statief.

Dit biedt een nuttig compromis tussen draagbaarheid en ondersteuning.

Het vermindert de last van het dragen en vasthouden van een telelens en is tegelijkertijd gemakkelijker te verplaatsen dan een volledig statief.

Elke opstelling heeft zijn voordelen en beperkingen. Het belangrijkste is om de opstelling te kiezen die het beste past bij de locatie en het type fotografie dat ik wil uitvoeren.

Mijn Nikon Z8 en telelens, gemonteerd op een Wimberley-schommelkop tijdens het fotograferen in het veld. Deze opstelling ondersteunt het gewicht van de apparatuur en maakt soepele, gecontroleerde bewegingen mogelijk bij het volgen van vogels in vlucht.

8. Licht, achtergronden en belichting

Goed licht maakt een enorm verschil bij het fotograferen van vogels in vlucht.

Het maakt snellere sluitertijden mogelijk zonder de ISO-waarde onnodig hoog te hoeven opvoeren en kan details, kleur en textuur van veren vastleggen.

De richting van het licht is echter net zo belangrijk als de intensiteit ervan.

Zijdelingse verlichting kan textuur en vorm onthullen, terwijl sterke tegenverlichting dramatische silhouetten kan creëren, maar het moeilijker maakt om details vast te leggen.

Achtergrond is ook een belangrijke factor om rekening mee te houden.

Een vogel tegen een heldere hemel is relatief gemakkelijk te herkennen door het autofocussysteem, maar de resulterende foto mist mogelijk context.

Vegetatie, bomen in de verte of water kunnen een interessanter beeld opleveren, hoewel deze achtergronden het scherpstellen met de autofocus ook lastiger kunnen maken.

Ik probeer een balans te vinden tussen technische perfectie, compositie en sfeer.

Een perfect scherp gefotografeerde vogel is immers niet automatisch een aantrekkelijke foto.

9. Het verwerken van foto's van vogels in vlucht

Het vastleggen van de afbeelding is slechts een deel van het proces.

Vogels die in vlucht gefotografeerd zijn, moeten vaak bijgesneden worden, vooral als ik bewust extra ruimte rondom het onderwerp heb gelaten om het volgen te vergemakkelijken.

De 45,7-megapixel sensor van de Z8 biedt hier nuttige flexibiliteit, hoewel flink bijsnijden onvermijdelijk het aantal pixels voor de uiteindelijke afbeelding vermindert.

Ik geef de voorkeur aan een natuurlijke bewerkingsmethode die het uiterlijk van de vogel en de sfeer van de oorspronkelijke scène behoudt.

Ruisonderdrukking kan met name nuttig zijn wanneer snelle sluitertijden hogere ISO-instellingen vereisten.

Ik gebruik DxO PureRAW als onderdeel van mijn fotografische workflow, en de ruisonderdrukkingsmogelijkheden ervan kunnen helpen om schonere bestanden te produceren met behoud van nuttige details.

De verwerking kent echter zijn beperkingen.

Ruisonderdrukking kan geen details herstellen die nooit zijn vastgelegd vanwege onnauwkeurige scherpstelling of overmatige beweging van het onderwerp.

Voor mij blijft het belangrijkste om de foto direct in de camera goed te maken, en vervolgens de nabewerking te gebruiken om het resultaat te verfijnen in plaats van het fundamenteel te veranderen.

Een mannelijke vink spreidt zijn vleugels terwijl hij zich klaarmaakt om te landen, waarbij de fijne structuur van zijn slagpennen zichtbaar wordt. Het vastleggen van deze vluchtige momenten vereist zorgvuldige observatie, anticipatie en een nauwkeurige timing.

10. Veldervaring is nog steeds belangrijker dan technologie.

Moderne camera's hebben het fotograferen van vogels in vlucht toegankelijker gemaakt, maar dat heeft het belang van kennis over wilde dieren niet weggenomen.

Door te leren hoe een diersoort zich gedraagt, vergroot je de kans op een geslaagde foto.

IJsvogels gebruiken mogelijk herhaaldelijk hun favoriete zitplaatsen en foerageergebieden. Jan van Genten reageren op de windomstandigheden rond hun kolonies, terwijl roofvogels opstijgende luchtstromen kunnen gebruiken om hoogte te winnen.

Door deze patronen te herkennen, kan ik bewegingen anticiperen in plaats van er simpelweg op te reageren.

Geduld is net zo belangrijk.

Soms is de beste aanpak observeren, de omstandigheden begrijpen en wachten op de juiste gelegenheid.

Ik ben er ook van overtuigd dat het welzijn van de vogel altijd voorop moet staan. Geen enkele foto rechtvaardigt het verstoren van nestelende vogels, het herhaaldelijk benaderen van kwetsbare dieren in het wild of het veranderen van natuurlijk gedrag, enkel en alleen om een betere foto te maken.

Slotgedachten

Het fotograferen van vogels in vlucht met de Nikon Z8 en 180-600mm lens is een combinatie van apparatuur, techniek, observatievermogen en ervaring.

Het autofocussysteem van de camera is buitengewoon goed, maar ik moet nog steeds het juiste AF-gebied selecteren, de belichting aanpassen en anticiperen op wat de vogel waarschijnlijk gaat doen.

Voor mij waren sommige van de meest nuttige lessen verrassend eenvoudig.

Uitzoomen om een vogel te vinden voordat de brandpuntsafstand wordt vergroot, de sluitertijd aanpassen aan de soort en de juiste ondersteuning voor de locatie kiezen, kunnen allemaal een aanzienlijk verschil maken.

Bovenal heb ik geleerd om me niet te veel te laten afleiden door de technische instellingen.

Ze zijn zeker belangrijk, maar de echte voldoening komt voort uit het observeren van dieren in het wild en het vastleggen van een moment dat hun natuurlijke gedrag weerspiegelt.

Sluit je aan bij de Alan Young Photography Community

Vond je dit artikel nuttig? Dan ben je van harte welkom om lid te worden van Alan Young Photography (AYP). Met een gratis lidmaatschap krijg je toegang tot mijn groeiende verzameling Nikon Z8-fotografiehandleidingen, die je op je gemak kunt lezen, printen en downloaden.

Je kunt ook deelnemen aan de AYP-community, waar andere fotografen ervaringen kunnen delen, vragen kunnen stellen en alles kunnen bespreken, van camera-instellingen tot technieken voor natuurfotografie.

Het lidmaatschap is volledig gratis en er is geen verplichting om marketingmails te ontvangen.

Word lid van AYP en ontdek de gratis fotografiehandleidingen.

Alan Young Fotografie

Britse natuur | Vogelfotografie | Macro | Nikon Z8-handleidingen